Bà Bàn Thị Ngân, một phụ nữ dân tộc Dao ở thôn Phiêng Dượng, xã Ngân Sơn  từ lâu đã gắn bó với loại cây trồng đặc sản này. Từ một người phụ nữ tiên phong mang giống dẻ từ Lạng Sơn về gieo trồng nơi vùng đất còn nhiều gian khó từ năm 2006, đến người đứng đầu HTX Hợp Phát với 21 hộ thành viên, bà Ngân không chỉ khơi nguồn một loài cây mới, mà còn mở ra cả một hướng đi phát triển bền vững cho địa phương. Đến nay, HTX Hợp Phát phát triển được 50 ha cây Dẻ, trong đó một phần đã cho thu hoạch và tạo thu nhập cho các thành viên. Bà Ngân chia sẻ: “Không giống nhiều địa phương có lợi thế đi trước, dẻ ván Ngân Sơn lại tạo được chỗ đứng nhờ chất lượng vượt trội: hạt to, chắc, ngọt bùi, được canh tác theo hướng hữu cơ. Chúng tôi kiên trì từ khâu chọn giống, chăm sóc, không sử dụng phân bón hóa học hay thuốc bảo vệ thực vật, tạo ra sản phẩm sạch, an toàn”.

HTX Hợp Phát hiện có tổng diện tích cây dẻ hơn 50 ha, trong đó một phần diện tích đã cho thu hoạch, góp phần tăng thu nhập cho người dân

Câu chuyện của gia đình bà Bàn Thị Ngân không phải là câu chuyện của riêng một hộ gia đình. Đó là mảnh ghép tiêu biểu trong bức tranh phát triển nông nghiệp đổi mới của địa phương, một vùng đất vốn điều kiện khí hậu khắc nghiệt, nhưng lại sở hữu lợi thế độc đáo cho những loại cây trồng đặc sản như dẻ ván.

Từ một vài chục cây ban đầu, đến nay toàn xã Ngân Sơn đã phát triển hơn 100ha cây dẻ ván, với gần 30 ha bước vào thời kỳ cho thu hoạch ổn định.

Không chạy theo lợi nhuận trước mắt, người dân nơi đây chấp nhận quy trình canh tác hữu cơ đòi hỏi nhiều công sức. Nhờ vậy, hạt dẻ ván Ngân Sơn luôn giữ được chất lượng đồng đều, đảm bảo an toàn và hương vị tự nhiên. Dẻ được mùa, được giá, được lòng người tiêu dùng, với mức bán tại vườn dao động từ 80.000đ-120.000 đồng/kg, ổn định qua nhiều vụ. Đặc biệt, sản phẩm hạt dẻ ván Ngân Sơn đã đạt chuẩn OCOP 3 sao.

Không chỉ là một nông sản đặc sản, hạt dẻ Ngân Sơn còn trở thành cầu nối giữa phát triển nông nghiệp và du lịch cộng đồng. Những năm gần đây, vào mùa thu hoạch, từng đoàn du khách từ khắp nơi tìm về vùng núi Ngân Sơn để trải nghiệm cuộc sống nông thôn, được tự tay nhặt dẻ, nếm thử vị ngọt của núi rừng và sống trọn vẹn trong không gian văn hóa truyền thống của người Dao, người Tày...

Ông Trịnh Việt Hùng, hội viên Hội Văn học Nghệ thuật các Dân tộc thiểu số Việt Nam sau chuyến ghé thăm Ngân Sơn đã bày tỏ: " Tôi ấn tượng mạnh với cảnh sắc Ngân Sơn vào mùa thu, mây vờn đỉnh núi, nắng nhẹ trải vàng qua những triền đồi. Con người nơi đây hiền hòa, chân chất, luôn nở nụ cười thân thiện. Đặc biệt, tôi đến đúng vào vụ bà con đang thu hoạch hạt dẻ, được trải nghiệm, được nếm vị thơm bùi, ngọt thanh rất riêng, không chỉ là một sản vật, mà như chứa đựng cả tinh túy của núi rừng và bàn tay cần cù của người dân vùng cao nơi đây”.

Bà con đồng bào dân tộc Dao ở thôn Phiêng Dượng thu hoạch, phân loại hạt dẻ

Mô hình kết hợp giữa nông nghiệp hữu cơ và du lịch trải nghiệm mùa vụ đang mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững cho Ngân Sơn. Mùa thu hoạch dẻ ván không chỉ là mùa của trái ngọt, mà còn là mùa kết tinh của ý chí, tâm huyết và khát vọng vươn lên từ những con người vùng cao đầy nghị lực./.